ΑΡΘΡΑ ΓΝΩΜΗΣ

Ο ΕΡΝΤΟΓΑΝ ΚΑΙ ΟΙ FAULT LINES ΤΗΣ ΤΟΥΡΚΙΚΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ

Turkish President Recep Tayyip Erdogan visits the Anitkabir, the mausoleum of the late founder of the Turkish Republic Mustafa Kemal Ataturk, during a ceremony marking the 93rd Anniversary of Republic Day in Ankara on October 29, 2016. / AFP / ADEM ALTAN        (Photo credit should read ADEM ALTAN/AFP/Getty Images)

Παρασκευή, 28 Απριλίου 2017 – H Toυρκία εγκαταλείπει, μετά από σχεδόν έναν αιώνα, το σύστημα διακυβέρνησης του Κεμάλ Ατατούρκ καθώς ο πρόεδρος Ταγίπ Ερντογάν πέτυχε μια οριακή νίκη στο δημοψήφισμα (51,3% υπέρ – 48,7% κατά) για τις προεδρικές υπερεξουσίες. Το αποτέλεσμα εμφάνισε μια χώρα έντονα διχασμένη και ανέδειξε τις ήδη υφιστάμενες πολιτικό – ιδεολογικές, κοινωνικές και οικονομικές διαφορές.
Η αποκωδικοποίηση των αποτελεσμάτων εγείρει το ερώτημα αν και κατά πόσο οι fault lines της τουρκικής κοινωνίας ενδέχεται να εξελιχθούν σε «αχίλλειος πτέρνα» του Ερντογάν. Η κοινωνία χαρακτηρίζεται από μια πόλωση που θα κλιμακωθεί περαιτέρω από τις συνήθεις πρακτικές του Ερντογάν (ισλαμική-εθνικιστική ρητορική, εκφοβισμός, βία και δημιουργία εσωτερικών εχθρών).
Η πλειοψηφία των μεγάλων πόλεων της δυτικής Τουρκίας καθώς και τα Αδανα και η Αττάλεια ψήφισαν κατά του προεδρικού συστήματος ενώ οι πόλεις της Ανατολίας ψήφισαν υπέρ. Τις προεδρικές υπερεξουσίες απέρριψαν οι ψηφοφόροι του Ρεπουμπλικανικού Λαϊκού Κόμματος (CHP), του φίλο-κουρδικού Κόμματος της Δημοκρατίας των Λαών (HDP) καθώς και το μορφωμένο αστικό εκλογικό σώμα του Κόμματος Εθνικιστικής Δράσης (MHP) που αγνόησε τις εντολές της ηγεσίας του.
Οι αλαζονικές πολιτικές του Ερντογάν στρέφουν εναντίον του και τη θρησκευόμενη νεανική μεσοαστική τάξη που αναπτύχθηκε υπό τη διακυβέρνηση του Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (AKP) αλλά παραμένει προσανατολισμένη προς την Ευρώπη. Δεν επιθυμεί να τεθεί κάτω ένα αυταρχικό σύστημα εξουσίας που θα της στερήσει τις ελευθερίες της. Ταυτόχρονα σοβαρότατο πρόβλημα αντιμετωπίζουν από τις εκτεταμένες διώξεις στον επιχειρηματικό κόσμο και οι αποκαλούμενες «Τίγρεις της Ανατολίας» που ευνοήθηκαν και υποστηρίχτηκαν από την κυβέρνηση του AKP. Εκατοντάδες επιχειρηματίες έχουν φυλακιστεί με την κατηγορία της συνομωσίας και περίπου 800 εταιρείες συνολικού ύψους 10 δισεκατομμυρίων δολαρίων έχουν κατασχεθεί.
Η κουρδική μειονότητα αποτελεί ένα άλλο «καυτό» πρόβλημα που εντάσσεται στο πλαίσιο των fault lines. Το κουρδικό πρόβλημα αν και βολεύει κατά περιόδους τον Ερντογάν (ισλαμιστική – εθνικιστική ρητορική ) εντούτοις μπορεί να εξελιχθεί σε μια επικίνδυνη απειλή με τραγικές επιπτώσεις πάνω στην τουρκική επικράτεια. Η δράση του PKK συνδέεται άμεσα και με τους σύριους Κούρδους που έχουν στόχο να δημιουργήσουν μια αυτόνομη περιοχή μέσα στη βόρεια Συρία. Η κυβέρνηση της Άγκυρας φοβάται ότι ένα συριακό αυτόνομο κρατίδιο θα ενισχύσει το αίσθημα των τούρκων Κούρδων για απόσχιση και δημιουργία ενός δικού τους κρατιδίου. Ωστόσο αυτό εξαρτάται από τα γεωπολιτικά συμφέροντα Ουάσιγκτον και Μόσχας, σε τι τους είναι και πόσο θα τους είναι χρήσιμος ο Ερντογάν και το πως χειρίζονται το κουρδικό πρόβλημα ως μοχλό πίεσης.
Η φίμωση και ο έλεγχος διάφορων ΜΜΕ τονίζει τις διαχωριστικές γραμμές μεταξύ φίλο-ερντογανικών και αντιφρονούντων διανοούμενων και δημοσιογράφων. Οι φυλακίσεις και ο εκφοβισμός εκατοντάδων δημοσιογράφων έχουν προκαλέσει έντονες αντιδράσεις από ανθρωπιστικές οργανώσεις και από ευρωπαίους αξιωματούχους. Η ελεύθερη και ερευνητική δημοσιογραφία καταργείται αν οι αποκαλύψεις και το ρεπορτάζ δεν συμφωνούν με την ιδεολογία και την πολιτική του Ερντογάν.
Οι fault lines της τουρκικής κοινωνίας αναμένεται να γίνουν ακόμα πιο έντονες από τον αυταρχισμό του πρόεδρου Ερντογάν ο οποίος απόκτησε πλέον τις υπερεξουσίες που επιθυμούσε και δείχνει να θέλει να γίνει «πατέρας» μόνων των «δικών του παιδιών». Η ευημερία των πολιτών έσβηνε κάπως τις fault lines και δεν τις άφηνε να γίνουν έντονες αλλά η κατάσταση είναι πλέον διαφορετική. Ενδέχεται να είναι αυτές που θα καθορίσουν και το μέλλον του Ερντογάν αν η τουρκική οικονομία δεν παρουσιαστεί ανθεκτική στην πτωτική πορεία που τη χαρακτηρίζει. Ο Ερντογάν έπεσε θύμα της δημογραφικής αλλαγής που ο ίδιος προώθησε. Τις τελευταίες δύο δεκαετίες εκατομμύρια τούρκοι πολίτες μετακόμισαν από την ύπαιθρο στις πόλεις και επωφελήθηκαν από την οικονομική ανάπτυξη.

Σχετικά με τον αρθρογράφο

ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

Διεθνολόγος, εκτελεστικός διευθυντής Κέντρου Διεθνών Στρατηγικών Αναλύσεων (ΚΕΔΙΣΑ) και αναλυτής στο περιοδικό Άμυνα και Διπλωματία