ΠΟΛΙΣ & ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

«ON STAGE» – ΜΠΕΡΤΟΛΤ ΜΠΡΕΧΤ: ΕΝΑΣ ΑΝΕΠΙΚΑΙΡΟΣ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ;

brext

Από αριστερά: καθ. κα. Κατερίνα Μητραλέξη (Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, DAAD-Alumna), ο καθ. κος Dr. Erdmut Wizisla, η καθ. κα. Αναστασία Αντωνοπούλου (Πρόεδρος του Τμήματος Γερμανικής Γλώσσας και Φιλολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών) , και ο ιστορικός τέχνης κος Ingo Starz.

Στις 24 Ιανουαρίου 1957, ανεβαίνει για πρώτη φορά στο Θέατρο Τέχνης Καρόλου Κουν το έργο του Μπέρτολτ Μπρεχτ «Ο Καυκασιανός κύκλος με την κιμωλία», σε μετάφραση Οδυσσέα Ελύτη και μουσική Μάνου Χατζηδάκη. Εξήντα χρόνια αργότερα, τη Δευτέρα 20 Ιανουαρίου 2017, πραγματοποιήθηκε στον ίδιο χώρο εκδήλωση εντασσόμενη στους εορτασμούς για το επετειακό έτος «Μπρεχτ» του Θεάτρου Τέχνης Καρόλου Κουν. Την εκδήλωση διοργάνωσε το Τμήμα Γερμανικής Γλώσσας και Φιλολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών σε συνεργασία με το Θέατρο Τέχνης Καρόλου Κουν και τη Γερμανική Υπηρεσία Ακαδημαϊκών Ανταλλαγών (DAAD). Κεντρικός ομιλητής ήταν ο καθηγητής Erdmut Wizisla (διευθυντής του Αρχείου Μπέρτολτ Μπρεχτ και του Αρχείου Βάλτερ Μπένγιαμιν όπως και Καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Humboldt του Βερολίνου). Για τον συγγραφέα μίλησαν επίσης ο ιστορικός τέχνης κος Ingo Starz, η κα Κατερίνα Μητραλέξη (Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, DAAD-Alumna) και η κα Αναστασία Αντωνοπούλου (Πρόεδρος του Τμήματος Γερμανικής Γλώσσας και Φιλολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών). Όπως διευκρίνισε η πρόεδρος του τμήματος κα Αντωνοπούλου στην εισαγωγική ομιλία της, ο Μπρεχτ είναι ένας συγγραφέας ιδιαίτερα δημοφιλής στην Ελλάδα και έργα του ανεβαίνουν κάθε χρόνο στα αθηναϊκά θέατρα – σε προσεγμένες μάλιστα και συχνά πρωτοποριακές σκηνικές παρουσιάσεις. Με αυτόν τον τρόπο απάντησε έμμεσα και εκ προοιμίου στο ερώτημα που πραγματεύτηκε στη συνεχεία ο κος Wizisla, δηλαδή της αναχρονικότητας ή μη του Γερμανού συγγραφέα.

Ο Μπέρτολτ Μπρεχτ είναι ευρέως γνωστός, κυρίως για το καλλιτεχνικό έργο του, δευτερευόντως για το θεωρητικό, ή ακόμα και για την πολιτική του θέση. Κατηγορήθηκε συχνά για στρατευμένη θεατρική εργασία που είχε ως προτεραιότητα την προβολή ιδεολογίας. Ο ίδιος αναφέρει στο ημερολόγιό του ότι προτεραιότητά του αποτελούσε πάντα η επιστήμη, η γνώση και η αισθητική. Την περασμένη χρονιά, η καθημερινή εφημερίδα Der Bund της Βέρνης δημοσιεύει ένα άρθρο, όπου τον χαρακτηρίζει «υπερεκτιμημένο», κατατάσσοντάς τον στους καλλιτέχνες «που δεν μας λένε πλέον και πολλά», κρίνοντας πως το έργο του σκιάζεται από την «ασφυκτική μέγγενη της θεωρίας». Πόσο νόημα όμως έχει να ερμηνεύει κανείς έναν καλλιτέχνη με πολιτικούς όρους;

Είναι γνωστό ότι αποτελούσε φιλοδοξία του Μπρεχτ να βρει μια θεατρική μορφή κατάλληλη για τα προβλήματα της εποχής του. Το Νοέμβριο του 1927, έγραψε ότι «η ριζική αναμόρφωση του θεάτρου» πρέπει να ανταποκρίνεται στη «ριζική μεταμόρφωση της νοοτροπίας της εποχής μας» (Hayman, 1984, σελ. 30). Έτσι εγκαινιάζει ένα είδος θεάτρου με νέα δυναμική, το οποίο ενθαρρύνει την ενεργή εμπλοκή του θεατή στο έργο. Όταν σήμερα βλέπουμε στις παραστάσεις εναλλαγή τριτοπρόσωπης με πρωτοπρόσωπη αφήγηση και συνύπαρξη κειμένων διαφορετικής προέλευσης, όταν ο θίασος συστήνεται στους θεατές πριν την έναρξη του έργου, όταν, τέλος, βλέπεις ηθοποιό να υποδύεται τον ίδιο τον συγγραφέα και να απευθύνεται στους θεατές εξηγώντας τους τη θεωρητική υπόσταση του έργου (2013, Ο καλός άνθρωπος του Σετσουάν, σκηνοθεσία Κατερίνα Ευαγγελάτου), βλέπουμε πόσο ριζικά επηρέασε και επηρεάζει ο Μπρεχτ την εκφραστική, αφηγηματική και δραματουργική γκάμα του σύγχρονου θεάτρου. Δικαίως λοιπόν ο κος Wizisla βλέπει την επικαιρότητα του Μπρεχτ «στην ικανότητά του να συνδέει πράγματα, που πριν από αυτόν θεωρούνταν ασυμβίβαστα: τη διασκέδαση και την πολιτική, την υψηλή και τη δήθεν κατώτερη τέχνη, την καθημερινή επικαιρότητα και το διαχρονικά σημαντικό».

Ο Μπρεχτ αναθεώρησε πλήρως τα πράγματα στο θέατρο. Σήμερα υπάρχει μια αυξημένη ακαδημαϊκή τάση για ενασχόληση με το έργο του, ενώ και σαν θεατρικός συγγραφέας γνωρίζει τεράστια απήχηση ανά τον κόσμο. Τα έργα του παίζονται ξανά και ξανά, είτε αυτούσια στην αρχική τους μορφή είτε σαν καμβάς που χρησιμεύει για περαιτέρω πειραματισμούς. Κάποτε ο συγγραφέας δήλωνε: «παρατηρώ πως αρχίζω να γίνομαι κλασικός». Έτος 2017 και το έργο του συνεχίζει να προβληματίζει, να αφορά, να εξελίσσεται. O Μπρεχτ φαίνεται να έχει πετύχει περισσότερα από όσα ήλπιζε: σήμερα θεωρείται κλασικός και σύγχρονος μαζί.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
Hayman, R., Contemporary Playwrights. Bertolt Brecht. The Plays, London 1984, Heinemann

Σχετικά με τον αρθρογράφο

ΜΑΝΤΗ ΜΑΡΙΑ

ΜΑΝΤΗ ΜΑΡΙΑ

Η Μαρία Μαντή σπούδασε Ιστορία Αρχαιολογία και Ιστορία της Τέχνης, όπως και Γερμανική Φιλολογία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Είναι υποψήφια διδάκτωρ Γερμανικής Λογοτεχνίας.
Εργάζεται ως σεναριογράφος, script editor και μεταφράστρια.